Phương pháp giáo dục Montessori
Phương pháp giáo dục Montessori có lịch sử ra đời, phát triển hơn 100 năm và được nhiều quốc gia trên thế giới ứng dụng hiệu quả trong công tác giáo dục mầm non (GDMN), như: Mĩ, Ý, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc… Từ những tài liệu trong và ngoài nước cùng với những trải nghiệm của bản thân khi tham gia khóa học “Đào tạo giáo viên Montessori” tại Hàn Quốc, trong bài viết này, chúng tôi giới thiệu tổng quan về phương pháp, các góc hoạt động và giáo cụ có trong lớp học Montessori.
Bản chất của phương pháp giáo dục Montessori chính là hoạt động tự do của trẻ trong môi trường đã được chuẩn bị với sự hướng dẫn trực tiếp rất hạn chế của giáo viên [2]. Hay nói cách khác, phương pháp giáo dục Montessori ưu tiên những điều kiện tốt nhất cho trẻ. Các hoạt động giáo dục được thiết kế xuất phát từ nhu cầu, hứng thú, khả năng, trình độ và điều kiện cụ thể của từng trẻ. Đây cũng chính là những biểu hiện của quan điểm lấy trẻ làm trung tâm mà các chuyên gia giáo dục Việt Nam đã xác định khi xây dựng chương trình GDMN 2009. Trong bài viết này, chúng tôi giới thiệu cái nhìn chung nhất về phương pháp giáo dục Montessori ở phần 1, những công việc tại mỗi góc hoạt động trong môi trường lớp học Montessori ở phần 2, đề xuất một vài gợi ý và lưu ý cho giáo viên mầm non khi muốn ứng dụng phương pháp giáo dục Montessori vào công tác giáo dục trẻ.
1. Phương pháp giáo dục Montessori
Phương pháp giáo dục Montessori là phương pháp sư phạm giáo dục trẻ em dựa trên nghiên cứu và kinh nghiệm của bác sĩ, nhà giáo dục Ý Maria Montessori (1870–1952). Montessori đã nghiên cứu xây dựng các phương pháp giáo dục đối với những trẻ từ 0-3 tuổi, từ 3-6 tuổi, từ 6-12 tuổi và từ 12-18 tuổi [8]. Thông qua sự quan sát tinh tế và nghiên cứu sâu rộng, Montessori phát hiện ra rằng trẻ có tiềm năng học tập và giai đoạn trưởng thành quan trọng nhất của trẻ là 0-6 tuổi [3]. Mỗi đứa trẻ sinh ra đều mang một năng lực tiềm tàng giúp chúng dễ dàng, nhanh chóng đón nhận môi trường xung quanh để phát triển bản thân. Năng lực đó, theo Montessori là “khả năng mẫn cảm và khả năng lĩnh hội”. Khả năng mẫn cảm tồn tại ở trẻ từ 0 tuổi đến 6 tuổi, giai đoạn này gọi là thời kì mẫn cảm. Trẻ ở giai đoạn này tràn đầy sức sống và hưng phấn trước mọi thứ, chúng học gì lập tức được tiếp thu ngay [4]. Trẻ tiếp thu thế giới xung quanh nhờ khả năng lĩnh hội giống như miếng bọt biển hút nước, do đó trong một vài tài liệu khác, khả năng lĩnh hội được gọi với thuật ngữ “trí tuệ thấm hút”, “trí tuệ thẩm thấu” hay “tâm trí tiếp nhận”. Ngoài sự phát hiện ở trẻ có thời kì mẫn cảm và khả năng lĩnh hội, Montessori còn phát hiện ra rằng trẻ hứng thú, tập trung thực hiện một công việc nhiều lần, trẻ tự tin hài lòng về bản thân sau khi hoàn thành công việc, trẻ cảm thấy hạnh phúc, vui sướng sau mỗi công việc do chính bản thân trẻ thực hiện, Montessori gọi đó là “normalization”. Nhiều tài liệu dịch “normalization” là “sự bình thường hóa”. Tuy nhiên, chúng tôi gọi đây là “quá trình ổn định hóa” ở trẻ vì nhận thấy trẻ đạt trạng thái ổn định trong tâm hồn sau khi làm việc với giáo cụ. Ngoài ra, khi làm việc với giáo cụ, trẻ còn học cách thể hiện sự quan tâm tới người khác, yêu cái đẹp, sự ngăn nắp trật tự, tinh thần trách nhiệm. Trẻ trong lớp học Montessori sớm hình thành và bộc lộ tố chất của một nhà lãnh đạo.
Phương pháp giáo dục Montessori gồm hai yếu tố xây dựng trọng tâm. Thứ nhất là môi trường giáo dục gồm tài liệu giáo dục (giáo cụ) và sự luyện tập với tài liệu giáo dục (…). Montessori nhấn mạnh môi trường giáo dục là yếu tố xây dựng hàng đầu cho phương pháp giáo dục của bà. Theo bà, môi trường giáo dục là nơi giúp trẻ phát triển. Môi trường đó không chỉ thỏa mãn những nhu cầu của trẻ mà còn phải loại bỏ những chướng ngại vật làm cản trở sự phát triển của chúng [5]. Phương pháp giáo dục Montessori tạo môi trường tốt giúp trẻ có thể tự mình tìm tòi, khám phá cuộc sống, nhanh chóng thích ứng với môi trường xung quanh. Môi trường giáo dục mà Montessori xây dựng có nhiều điểm khác biệt với môi trường giáo dục truyền thống. Trong đó có 3 điểm khác biệt chính thể hiện cho 3 đặc trưng cơ bản của phương pháp này, là: việc học của trẻ thông qua sự trải nghiệm các giác quan, tôn trọng những đặc tính riêng biệt, đề cao tính độc lập của trẻ và sự trộn lẫn lứa tuổi trong lớp học.
Đặc trưng thứ nhất, trẻ trong lớp học Montessori học thông qua sự trải nghiệm các giác quan. Montessori xây dựng một môi trường giáo dục với hệ thống giáo cụ gồm các vật thật, mô hình cụ thể được sắp xếp vào các góc hoạt động trong lớp học Montessori. Trong môi trường lớp học Montessori, trẻ thỏa sức làm việc với các giáo cụ bằng cách trải nghiệm tất cả các giác quan như thị giác, thính giác, vị giác, khứu giác và xúc giác. Thông qua những ấn tượng thu được từ các giác quan, trẻ dễ dàng lĩnh hội kiến thức nhân loại, những khái niệm trừu tượng, từ đó giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, nhận thức và tư duy. Chẳng hạn, trẻ hiểu khái niệm “lịch sử” một cách dễ dàng khi làm việc với giáo cụ “đồng hồ cát” thuộc lĩnh vực lịch sử. Cùng với sự hướng dẫn của giáo viên và trực tiếp chứng kiến những hạt cát chảy xuống, trẻ hiểu “lịch sử” là những sự kiện đã xảy ra và tích dần theo thời gian như những hạt cát đọng lại phía dưới đồng hồ.
Đặc trưng thứ hai, phương pháp giáo dục Montessori luôn đề cao nét tính cách riêng biệt, sự độc lập của trẻ. Phương pháp này chấp nhận sự duy nhất của mỗi trẻ và cho phép trẻ phát triển tùy theo những khả năng riêng và thời gian riêng của mình [8]. Tính độc lập của trẻ hình thành từ môi trường lớp học được thiết kế đặc biệt. Montessori tin rằng trẻ được giáo dục một cách tự nhiên chứ không phải dựa vào sự can thiệp của giáo viên [6]. Do đó, trong lớp học Montessori, trẻ có quyền tự do lựa chọn công việc mà bản thân trẻ hứng thú. Trẻ thực hiện công việc theo nhịp độ, tiến độ của bản thân, trẻ có thể làm công việc trong thời gian dài mà không bị ngắt quãng giữa chừng. Trẻ tự đánh giá công việc của mình một cách khách quan thông qua hoạt động độc lập với giáo cụ. Trẻ tự biết bản thân đã làm đúng hay sai ở đâu vì giáo cụ Montessori có chức năng “giáo dục tự động”. Có nghĩa là khi trẻ làm sai, chính giáo cụ như “người thầy” sẽ “chỉ” cho trẻ thấy cái sai để trẻ tự điều chỉnh và tự hoàn thiện công việc của mình. Điều này giải thích vì sao chúng tôi sử dụng thuật ngữ “giáo cụ Montessori” thay vì “học cụ” hay “học liệu”, ngay cả khi trẻ tự hoạt động với nó mà không có sự hướng dẫn của giáo viên.
Đặc trưng thứ ba, Montessori xây dựng môi trường giáo dục là những lớp học có sự trộn lẫn lứa tuổi. Đây là một xã hội “tự nhiên” có khoảng cách về lứa tuổi giữa các trẻ. Nếu như trong lớp học truyền thống, trẻ học theo nhóm cùng độ tuổi, việc học xuất phát từ những nhu cầu bên ngoài như thứ bậc, cạnh tranh… thì việc học của trẻ trong lớp học Montessori diễn ra tự nhiên, nhẹ nhàng. Trẻ tự chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau. Trẻ nhỏ hỏi trẻ lớn khi không biết hoặc chưa thành thục một công việc nào đó. Nhìn các anh chị làm được những công việc khó, tự bản thân trẻ sẽ nảy sinh mong muốn học hỏi để được như anh, chị. Còn anh, chị khi chỉ dẫn cho em sẽ có cơ hội được củng cố những điều đã học, thì cảm thấy tự tin hơn và những nét tính cách của một nhà lãnh đạo tương lai cũng dần được hình thành từ đó.
Mặc dù Montessori nhấn mạnh môi trường giáo dục là yếu tố xây dựng hàng đầu trong phương pháp của bà, tuy nhiên, trong phương pháp của bà không thể bỏ qua yếu tố xây dựng thứ hai là vai trò của giáo viên Montessori. Sau những nỗ lực tạo ra mọi thứ mà trẻ cần, giáo viên đóng vai trò người quan sát còn những đứa trẻ thì tự do hoạt động. Ngay cả khi trẻ làm sai thì giáo viên cũng để trẻ tự nhận ra và tự điều chỉnh lỗi sai của mình. Điểm này khác hoàn toàn với cách giáo dục của các trường học bình thường, giáo viên thường đảm nhiệm vai trò chủ động còn những đứa trẻ ở vào vị trí bị động
Montessori đã thay đổi khái niệm về giáo viên. Giáo viên không phải là người dạy trẻ mà là người tạo dựng môi trường, người hướng dẫn và người quan sát trẻ. Trong đó, Montessori đặc biệt chú trọng năng lực quan sát của giáo viên. Vai trò của giáo viên là giúp trẻ học tập tự do, và mỗi đứa trẻ đều có những nhu cầu khác nhau theo từng giai đoạn, do đó nếu giáo viên không biết hành động của trẻ đã thay đổi như thế nào thì giáo viên không thể thực hiện tốt mọi chức năng của mình [6]. Chính vì vậy, việc huấn luyện đào tạo giáo viên Montessori là công việc đòi hỏi phải thực hiện nghiêm túc. Muốn trở thành giáo viên Montessori, học viên phải tham gia các khóa học trong thời gian ít nhất sáu tháng để nắm rõ phương pháp luận Montessori, cách chuẩn bị, sử dụng giáo cụ và cách hướng dẫn, quan sát trẻ. Sau khóa học, học viên sẽ được cấp chứng chỉ hoàn thành khóa học “Đào tạo giáo viên Montessori” và có thể làm việc trong các trường Montessori. Các trung tâm đào tạo giáo viên Montessori có mặt ở hầu hết các quốc gia có ứng dụng phương pháp giáo dục này. Phần lớn các trung tâm đào tạo này chịu sự chi phối của hai tổ chức là Cộng đồng Montessori Mĩ (AMS) và Hiệp hội Montessori toàn cầu (AMI).
…http://mnbachdang-hbt.edu.vn/thu-vien-kien-thuc/montessori/phuong-phap-giao-duc-montessori.html
Phương pháp Montessori – Mọi điều cần biết về phương pháp giáo dục độc đáo này!
Trong hầu hết các lớp học truyền thống, học sinh được tiếp cận một cách thụ động. Họ lắng nghe giáo viên thụ động, ghi nhớ các bài học và sau đó kiểm tra. Nhưng trong một trường học Montessori, học sinh lại là những người khởi xướng, và dẫn dắt – giáo viên là người hổ trợ. Bạn có thể thắc mắc vậy thì làm sao dạy được các em? Sau cùng phương pháp Montessori dạy cái gì và dạy như thế nào?
Trong hệ thống Montessori, học sinh được coi là có đủ thông minh để suy nghĩ và học tập tìm hiểu theo bản năng của mình. Học sinh học theo tốc độ riêng của mình. Các em bé được toàn quyền tự do trong giới hạn. Ngoài ra, giáo viên chỉ đóng vai trò hướng dẫn viên trên cơ sở một-một.
Điều này tạo ra một môi trường học tập toàn vẹn phù hợp theo năng lực của các em học sinh, trong môi trường hoàn toàn tự do, dưới sự hỗ trợ của giáo viên. Học tập thông qua trãi nghiệm này đã lan rộng trên toàn cầu cho đến nay.
Phương pháp Montessori dạy gì: Một cái nhìn gần hơn
Hệ thống giáo dục Montessori bắt đầu bởi tiến sĩ bác sĩ Maria Montessori vào năm 1907, ở Ý. Bà Maria là người phụ nữ Ý đầu tiên trở thành bác sĩ.
Lần đầu tiên bà quan sát khoa học về quá trình học tập của trẻ. Theo những khám phá của mình, bà đã thành lập một hệ thống mà đưa việc học dựa trên kinh nghiệm, hay trãi nghiệm được ưu tiên hơn là dạy học theo kiểu truyền thống trong lớp.
Montessori có ‘môi trường chuẩn bị sẵn sàng’. Ở đây, trẻ em được phép lựa chọn các hoạt động phù hợp với lứa tuổi và sự hiểu biết của mình.
Ngày nay, trường Casa dei bambini của bà Montessori (nhà trẻ em) ở Rôma đã được nhân rộng trên toàn thế giới. và dành cho trẻ em ở mọi lứa tuổi.
Sự khác biệt giữa Montessori và phương pháp giảng dạy truyền thống là gì?
Giáo viên Montessori nhấn mạnh đến việc sử dụng năm giác quan – thị giác, xúc giác, khứu giác (mùi), thính giác (âm thanh) và vị giác. Nó không chỉ dựa trên nghe, đọc hoặc xem.
Ngoài ra, trẻ em trong các lớp học Montessori học theo tốc độ riêng của mình. Các bé cũng có thể chọn hoạt động dựa trên chủ đề của mình. Điều này làm cho việc học như một quá trình khám phá theo nhu cầu của bé. Tự lực cũng như kỷ luật tự giác là chìa khóa.
Thông thường, một hệ thống như vậy sẽ chia trẻ thành bốn nhóm bao gồm trẻ sơ sinh (0-3 tuổi)/ trẻ mầm non (3-6 tuổi), tiểu học/ trung học cơ sở (6-9 tuổi/ 9-12 tuổi), và thanh thiếu niên (12 – 18 tuổi). Tuy nhiên, có một nhóm độ tuổi trộn lẫn – nơi mà các em nhỏ sẽ học hỏi từ những em lớn tuổi hơn.
Học sinh được dạy gì trong bốn nhóm này?
Tất cả bốn nhóm học đều dựa trên khả năng học tập của học sinh, độ tuổi cũng như các hoạt động đã chọn. Do đó, các bài học của họ được sắp xếp phù hợp. Chúng ta hãy cùng xem những gì từng nhóm tuổi được trãi nghiệm từ lớp học của mình.
Giai đoạn nâng cao kiến thức
Phương pháp Montessori giảng dạy ở trường như thế nào?
Một khi tất cả các học sinh được đặt trong các nhóm tuổi tương ứng, giờ học và và các bài học sẽ được chuẩn bị và sắp xếp theo từng nhóm tuổi tương ứng. Dĩ nhiên sẽ có rất nhiều quá trình trong đó. Đây là cách mà hệ thống Montessori hoạt động:
Và hơn thế nữa
Phương pháp Montessori
Phần kết
Ngoài các môn học khác nhau, giáo dục tính cách cũng không kém phần quan trọng trong một hệ thống Montessori. Vì vậy, trẻ em cũng được dạy kỹ năng sống thực tế như nấu ăn, làm sạch và làm vườn.
Và, trẻ em trong hệ thống Montessori được đào tạo để lịch sự, hữu ích và là một phần của cộng đồng.
Hãy nhớ rằng theo triết lý phương pháp Montessori dựa trên ý tưởng cho phép trẻ em làm chủ chính mình, phát triển tính cách tổng thể của trẻ một cách toàn diện nhất!
Đọc thêm – 19 điều răn từ nhà giáo Montessori!
Sources: montessori-nw, montessori.edu, amshq
Bạn có quan tâm tới việc nuôi dạy con không? Đọc các bài báo chuyên đề và nhận câu trả lời tức thì trên app. Tải app Cộng đồng theAsianparent trên IOS hay Android ngay!
tamlyhocgiaoduc 